Aan de andere kant van het bed

Eigen regie begint niet in het verpleeghuis. Eigen regie, een begrip dat we in de zorg bijna dagelijks gebruiken. We schrijven er beleid over, volgen scholingen, voeren gesprekken met familie en stimuleren mensen om vooral zelf te blijven doen wat ze nog kunnen. 

Maar wat gebeurt er eigenlijk als je zelf patiënt wordt? De afgelopen 2 dagen stonden we ineens aan de andere kant van ons vak. Sandy werd ruim 2,5e week eerder geopereerd dan gepland. Een totale knieprothese en een nieuwe knieschijf. Ineens was zij niet meer de zorgprofessional, maar werd ze patiënt. En ook ik werd geen zorgprofessional meer, maar mantelzorger die naast haar bed zat. En eerlijk? Dan kijk je toch even met andere ogen.

Laat één ding heel duidelijk zijn, je ligt niet voor niets in het ziekenhuis. Of je nu bent opgenomen voor een operatie, herstelt van een hartinfarct, behandeling krijgt tegen oncologische aandoeningen of met een andere ernstige aandoening te maken krijgt. Patiënt zijn maakt je kwetsbaar. Je lichaam laat je (tijdelijk) in de steek. Je hebt pijn, bent moe, maakt je zorgen of weet niet wat de volgende dag gaat brengen. Op zulke momenten is het logisch dat je hulp nodig hebt. Goede zorg betekent dan ook dat professionals naast je staan wanneer je het zelf even niet kunt. Maar juist die kwetsbaarheid schuilt ook een risico. 

Hoe sneller we alles overnemen, hoe sneller iemand zichzelf vooral als patiënt gaat zien en niet meer als mens die, ondanks ziekte of herstel, nog steeds van alles zelf kan. En juist dat viel ons vrijwel direct op. Niet alleen door wat er gebeurt, maar vooral door de manier waarop we met mensen praten. 

• "Zal ik uw tasje even pakken?"
• "Dan kunt u uw tandjes even poetsen"
• "Zo, gaan we even lekker zitten". 
• "Ik kom u even wassen".
• "Heeft u al een plasje gedaan?"
• "Kom maar, dan doen wij dat wel". 

Kleine zinnen, lief bedoeld. Maar woorden doen ertoe. Ze bepalen hoe iemand zichzelf gaat zien. Voor je het weet ben je niet meer iemand die herstelt, maar iemand waarvoor gezorgd wordt.  En natuurlijk nemen we soms iets over omdat het nodig is. Maar eerlijk is eerlijk, soms nemen we we ook iets over omdat het sneller is. Omdat het makkelijker is. Of simpelweg omdat we het altijd zo doen. 

Terwijl we in de ouderenzorg juist iedere dag zeggen dat mensen zoveel mogelijk zelf moeten blijven doen. Daar wringt iets. Misschien begint eigen regie niet pas wanneer iemand in een verpleeghuis komt. Misschien begint het al in het ziekenhuis. Met één simpele vraag: "Wat lukt u zelf?" in plaats van: "Dat doen wij wel".

Want eigen regie is niet alleen de verantwoordelijkheid van zorgprofessionals. Ook wij als patiënt, mantelzorger en familie hebben daarin een rol. Hoe gemakkelijk is het om te denken: de verpleegkundige doet dat wel. Of: ik ben patiënt, dus ik wacht wel af. Terwijl de vraag misschien juist zou moeten zijn: "Wat kan ik vandaag zelf?". Niet omdat alles zelf moet Maar omdat alles wat je zelf doet, hoe klein ook, bijdraagt aan herstel. Aan vertrouwen. Aan zelfstandigheid. En toen zagen we precies waarom die vraag zo belangrijk is. 

De dag van de operatie lag Sandy met een lage bloeddruk en saturatie, aan de zuurstof en infuus. De narcose, operatie en medicatie hadden haar volledig in hun greep. Ze keek glazig voor zich uit, viel steeds in herhaling en vertelde me (ik ben de tel kwijtgeraakt) tientallen keren dat ze van me hield. Op dat moment logische dat anderen veel voor haar deden.

Maar de volgende ochtend was het een compleet ander beeld. De bloeddruk was hersteld. Ze zat naast haar bed. De fysiotherapeut kwam langs. Ze deed haar oefeningen, liep de hele gang over en ging de trap op. Nog geen 24u na de operatie, een totale knie prothese en nieuwe knieschijf stapte ze, tegen de verwachting van veel mensen in, het ziekenhuis alweer uit. En dat is niet omdat ze zichzelf had overbelast, niet omdat ze geluk had, maar omdat er steeds gekeken werd naar wat er weer wél mogelijk was. En omdat zij zichzelf steeds opnieuw afvroeg wat ze alweer zelf kon. 

Misschien is dat wel de essentie van eigen regie. Niet alles alleen willen doen. Niet alles uit handen nemen. Maar samen, iedere dag opnieuw, blijven zoeken naar wat iemand nog wel kan. Want goede zorg draait niet om zoveel mogelijk overnemen. Goede zorg helpt mensen om stap voor stap hun eigen leven weer terug te pakken. 

En tuurlijk wordt Sandy de komende dagen, weken en maanden in de watten gelegd waar nodig. Maar zelf zal ze haar kennende ook haar eigen regie pakken op herstel en Sigrid zal niet functioneren als collega maar als partner in crime die naast haar staat.