Het is zaterdag, voor veel mensen een dood gewone zaterdag. Voor ons niet, Sandy was gisteren jarig, dat is al een feest maar vandaag is het dubbel feest. Het is namelijk roze zaterdag en dit jaar wordt dat gevierd in Noordwijk. Wij staan niet altijd op de bühne, gaan niet alle feesten af. Maar soms is het wel zo fijn om eens samen te zijn.
Een dag van zichtbaarheid, van vrijheid en van mogen zijn wie je bent. Terwijl ik dacht aan roze zaterdag, dacht ik ook aan ouderen in verpleeghuizen. Want hoe vanzelfsprekend is dat eigenlijk voor hun?
Veel ouderen die vandaag in verpleeghuizen wonen, groeiden op in een heel andere tijd. Een tijd waarin homoseksualiteit niet werd geaccepteerd. Een tijd waarin je niet hand in hand over straat liep (al is dat nu ook soms een ding). Een tijd waarin je voorzichtig moest zijn met wie je vertrouwde. Een tijd waarin je soms leerde dat het veiliger was om een deel van jezelf verborgen te houden. Voor sommige ouderen betekende dat een leven lang aanpassen. Een leven lang uitleggen of... juist nooit uitleggen. Sommigen zijn nooit uit de "kast" gekomen. Sommige trouwden met iemand van het andere geslacht omdat dat van hen werd verwacht. Sommigen leefden jarenlang een dubbelleven. En sommigen hebben juist gevochten voor de vrijheden die wij vandaag de dag over het algemeen mogen ervaren.
Juist daarom raakt het mij dat het onderzoek laat zien dat een deel van de LHBTI-ouderen zich opnieuw minder vrij voelt zodra zij afhankelijk worden van zorg. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat LHBTI-ouderen vaker bang zijn voor afwijzing, onbegrip of negatieve reacties binnen zorgsituaties. Een deel kiest er bewust voor om niet open te zijn over hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit zodra zij zorg ontvangen of verhuizen naar een woonzorg locatie.
Niet omdat ze zich schamen, maar omdat ze zichzelf willen beschermen. En dat is eigenlijk best verdrietig. Want stel je eens voor, je bent 85 jaar. Je hebt een heel leven achter de rug, je hebt liefgehad, verlies gekend, vrienden verloren, maatschappelijke veranderingen meegemaakt. Misschien heb je jarenlang gestreden om jezelf te mogen zijn. En op het moment dat je afhankelijk wordt van zorg, vraag je jezelf opnieuw af: kan ik hier vertellen wie ik ben?
Kan ik een foto van mijn partner op mijn kamer zetten? Kan ik vertellen over mijn huwelijk? Kan ik praten over mijn eerste liefde? Kan ik vertellen waarom ik geen kinderen heb? Kan ik mezelf zijn? Of is het makkelijker om bepaalde dingen niet meer te vertellen?
Dat noemen we soms: terug de kast in. Een pijnlijke en stomme term als je het ons vraagt. Want niemand zou op zijn 85e nog moeten nadenken over de vraag of hij zichzelf mag zijn.
En voordat we denken dat dit alleen gaat over grote uitspraken of openlijke discriminatie: vaak zit het juist in kleine dingen. Een medewerker die automatisch vraagt naar een man terwijl iemand ove haar partner praat. Een intakeformulier waarom weinig ruimte is voor diversiteit. Een grapje van een medebewoner. De aanname dat iedereen hetzelfde levensverhaal heeft. Kleine dingen. Maar kleine dingen kunnen grote gevolgen hebben voor hoe veilig iemand zich voelt.
Binnen de zorg hebben we het vaak over persoonsgerichte zorg. We willen weten wie iemand is. Wat iemand belangrijk vindt. Waar iemand gelukkig van wordt. Welke muziek iemand luisterde. Wat iemand vroeger deed. Maar persoonsgerichte zorg betekent ook dat we ruimte maken voor iemands identiteit. Voor het hele verhaal. Niet alleen voor de delen die comfortabel zijn.
Want hoe kunnen we zeggen dat we iemand écht kennen als iemand zich niet veilig voelt om zichzelf te laten zien? Hoe kunnen we spreken over kwaliteit van leven als iemand een deel van zijn leven verborgen houdt? En hoe kunnen we werken aan een thuisgevoel als iemand eerst moet inschatten of hij wel welkom is?
Misschien is dat wel waar Roze zaterdag uiteindelijk over gaat. Niet alleen over zichtbaarheid. Niet alleen over een feest. Maar over de vrijheid om jezelf te mogen zijn. Op iedere leeftijd. Ook wanneer je afhankelijk wordt van zorg. Ook wanneer je geheugen je soms in de steek laat. Ook wanneer je verhuist naar een verpleeghuis.
Want uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde. Gezien worden, gehoord worden en geaccepteerd worden om wie we zijn. Niet ondanks ons verhaal. Maar juist inclusief ons verhaal.
Terwijl vandaag duizenden mensen samenkomen om zichtbaarheid te vieren, hoop ik dat we ook even stilstaan bij de generatie die de weg voor ons heeft vrijgemaakt. Die ervoor heeft gezorgd dat wij (Sandy en Sigrid) konden trouwen. De generatie die vaak vocht voor acceptatie toen dat nog allesbehalve vanzelfsprekend was.
Laten we ervoor zorgen dat zij die zichtbaarheid niet opnieuw verliezen wanneer ze afhankelijk worden van zorg.
Want jezelf kunnen zijn zou geen privilege moeten zijn.
Ook niet op je 85e.
Reactie plaatsen
Reacties